Steunpunt Archeologie en Monumenten Utrecht

Archeologie


De Erfgoedwet: vrijwilligers en metaaldetectie


In de nieuwe Erfgoed is er een regeling getroffen voor verenigingen van vrijwilligers in de archeologie en zoekers dan wel detectoramateurs. De verenigingen mogen zelfstandig opgraven op die locaties waar gemeenten geen verplichting ten aanzien van archeologie in hun beleid hebben opgenomen, dan wel waar de archeologie als niet behoudens waardig wordt "vrij gegeven". Wel blijft altijd de toestemming van de eigenaar noodzakelijk. De verenigingen van vrijwilligers in de archeologie zijn dan ook vrijgesteld van de certificeringsplicht (zie verder "nationaal beleid").

Het is geoorloofd in de bovenste dertig centimeter van de bodem, de zogenaamde bouwvoor te zoeken naar vondsten met een metaaldetector. Uitzonderingen op de regel zijn archeologisch monumenten (gemeentelijk, provinciaal of rijks). Ook kan de gemeente indien gewenst in haar beleid plaatsen aanduiden waar een detectorverbod alsnog van kracht is. Het is wel zaak goed na te denken of dit gewenst is, er zal dan immers ook opgetreden moeten worden bij overtredingen.

Grote uitzondering van bovenstaande versoepeling in de wet is het volledige verbod van zoeken dan wel verzamelen of verplaatsen van vondsten en scheepswrakken op waterbodems. Deze waterbodems gelden altijd als opgraving, die alleen door gecertificeerde opgravingsinstantie mogen worden uitgevoerd.

 

Archeologie in Nederland: website en brochures RCE


brochure Archeologische kennisbronnen voor gemeentenDe RCE heeft veel brochures en handreikingen gemaakt in het kader van het inmiddels afgeronde project "Archeologie voor gemeenten". Voorbeelden hiervan zijn de brochures "kennisbronnen voor gemeenten" en "vrijwilligers in de archeologie en de erfgoedwet". Nog veel meer brochures en andere informatie over archeologie voor gemeenten is te vinden op de speciale website voor archeologie van de rijksdienst.  http://archeologieinnederland.nl

 

 

 

 

Gemeentelijk beleid


Sinds de invoering van de Wet op de archeologische monumentenzorg zijn de gemeenten verplicht een eigen archeologiebeleid te ontwikkelen. In de meeste gemeenten in de Provincie Utrecht heeft dit geresulteerd in een archeologische beleidskaart die inmiddels al dan niet is vertaald en opgenomen in bestemmingsplannen.

De belangrijkste wettelijke uitvoeringstaken van de gemeente zijn:

 

Nationaal beleid


De zorgplicht voor het archeologisch erfgoed is uitgewerkt in de Monumentenwet van 1988 en in de wijziging hierop; de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz) die in 2006 is bekrachtigd. Een deel van de Monumentenwet is per 1 juli 2016 opgegaan in de Erfgoedwet. Het overige deel zal ter zijner tijd opgaan in de Omgevingswet. Tot die tijd blijven die artikelen die niet zijn overgegaan naar de erfgoedwet van kracht zoals ze in de Monumentenwet van 1988 zijn benoemd. 

De wijzigingen van de Wamz waren noodzakelijk om te kunnen voldoen aan het verdrag van Malta dat in 1992 door diverse Europese lidstaten is ondertekend. Hierin wordt gesteld dat het streven is archeologisch erfgoed in de bodem te beschermen en daarmee te behouden. Om dit te kunnen doen moet archeologisch erfgoed ingepast worden in de ruimtelijke ordening. Een ander uitgangspunt is dat indien behoud in de bodem (in situ) niet mogelijk is de verstoorder onderzoek naar de archeologische waarden moet betalen. In de praktijk zijn dit de kosten voor de archeologische monumentenzorg cyclus (Amz-cyclus).

 

Kwaliteitsborging archeologie


De Kwaliteitsnorm Nederlands Archeologie (KNA) is een handboek  waarin minimale eisen staan voor de uitvoering van archeologische onderzoek. Het is een belangrijk instrument voor de kwaliteitsborging van het archeologische onderzoek in Nederland. Zowel de handelingen van het onderzoek, richtlijnen voor de documentatie als kwaliteitseisen aan de uitvoerende zijn omschreven. Bedrijven en andere uitvoerende instanties mogen archeologische werkzaamheden verrichten indien zij een vergunning hiervoor hebben gekregen van het Rijk. Als vergunninghouder zijn zij verplicht de KNA te hanteren en worden zijn hierop gecontroleerd door de erfgoedinspectie van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Meer informatie over de KNA en het handboek zelf is te vinden op de website van de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (de SIKB) die het beheert en onderhoud.

Met de invoering van de Erfgoedwet zijn uitvoerders in de archeologische praktijk verplicht zich te certificeren. Voor het jaar 2016 tot 1 juli 2017 geldt een overgangsjaar, waar bedrijven zich hierop kunnen voorbereiden. Hierover is ook meer na te lezen op bovenstaande website.

 

Provinciaal beleid


Op de website van de Provincie Utrecht is er ruim aandacht voor archeologie. Hier kunt u nalezen welke taken de provincie ten aanzien van archeologie uitvoerd. 

  

Het meldpunt archeologie & vrijwilligers in de provincie


In de provincie Utrecht is er een meldpunt voor archeologie bij het Landschap Erfgoed Utrecht. Hier kunnen mensen die actief zijn als vrijwilligers, maar ook andere geinteresseerden en oplettende, alles melden over archeologie. Het kan gaan om de melding van een vondst, maar ook om bijvoorbeeld een lokatie waar grond wordt verzet en er mogelijk archeologische waarden aanwezig is. De archeoloog bij het Landschap Erfgoed Utrecht kan informatie geven of stappen ondernemen als het nodig is. Mail naar: meldpuntarcheologie@landschaperfgoedutrecht.nl of bel: 030-2219727.

Vanuit de provincie Utrecht wordt de inzet van lokale amateur-archeologen bij archeologische activiteiten door gemeenten en bedrijven gestimuleerd. In overleg met de opdrachtgever en binnen de kaders van de KNA dient bekeken te worden in hoeverre vrijwilligers in de archeologie zinvol bij het onderzoek kunnen worden betrokken. Voor hulp bij de inzet van vrijwilligers kunt u terecht bij het Landschap Erfgoed Utrecht. Zij kunnen ook in voorkomende gevallen de inzet van vrijwilligers regelen. 

 

De AWN: Vereniging van vrijwilligers in de archeologie


 

awnAl meer dan 60 jaar zet de AWN, vereniging van vrijwilligers in de archeologie, zich in voor archeologie in Nederland. De AWN houd zich ook bezig met het landelijk archeologie beleid en legt de vinger aan de pols met betrekking tot het goed beheren van het archeologisch erfgoed. Met de komst van de nieuwe wetgeving in 2007 was het voor AWN-ers niet meer mogelijk om zelfstandig opgravingen uit te voeren. De AWN – amateurarcheologen is zich toen meer gaan richten op het voor- en na traject van opgravingen. Denk bijvoorbeeld aan het meewerken aan behoud van archeologische waarden in de gemeente waar zijn woonachtig zijn (en signaleren als het ‘fout’ gaat) en het meehelpen bij vondstenrestauratie. Het is daarom zeer zinvol om als gemeente goede banden aan te knopen met amateurarcheologen in de gemeente. Er is een handreiking voor vrijwilligers in de archeologische monumentenzorg verschenen, waarin de regels en mogelijkheden voor het inzetten van amateurarcheologen zijn beschreven. Deze handreiking is in nauwe samenwerking met de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed (RCE) tot stand gekomen en gratis verkrijgbaar voor gemeenten via de website van de AWN

In de huidige erfgoedwet is er weer meer ruimte voor archeologische vrijwilligers, lees daar meer over bij 'De Erfgoedwet, vrijwilligers en metaaldetectie'